ที่บ้านเรามีน้องหมาสองตัว ชื่อมอมแมมกับหมี เวลาพาออกไปเดิน เราสังเกตมานานแล้วว่าถ้าพ่อเป็นคนจูง สองตัวนี้มักจะอึง่ายกว่าตอนเดินกับคนอื่นในบ้าน

เป็นเรื่องเล็ก ๆ ที่หลายบ้านน่าจะเคยเจอ เราเลยลองไปค้นดูว่ามีวิทยาศาสตร์อะไรอธิบายเรื่องนี้ได้บ้าง

บอกไว้ก่อน: เท่าที่เราค้น ยังไม่มีงานวิจัยไหนศึกษาตรง ๆ ว่าหมาเลือกอึกับใคร สิ่งที่เรามีคืองานวิจัยเรื่องใกล้เคียงหลายชิ้น ในบทความนี้เราจะบอกไว้ทุกข้อว่าอะไรมีงานวิจัยรองรับ และอะไรเป็นการอธิบายต่อยอด

ตอนอึ คือช่วงที่น้องป้องกันตัวได้น้อยที่สุด

ลองนึกภาพท่าอึของน้องหมา ทั้งย่อตัว หยุดนิ่ง และหนีไม่ได้ทันทีอยู่หลายวินาที เป็นช่วงที่น้องระวังตัวได้น้อยที่สุดช่วงหนึ่งของวัน

หลายบ้านจะเห็นว่าน้องหันมามองเจ้าของระหว่างอึ หรือเดินวนหาจุดที่ "ใช่" อยู่นาน ข้อนี้เป็นข้อสังเกตทางพฤติกรรมที่คนเลี้ยงหมาและครูฝึกพูดถึงกันบ่อย แต่ยังไม่มีงานวิจัยยืนยันว่าเป็นเพราะน้องรู้สึกเปราะบาง

หมามี "คนที่เป็นฐานที่ปลอดภัย" จริง

ส่วนนี้มีงานวิจัยรองรับชัดกว่า

นักวิจัยเรียกสิ่งนี้ว่า "secure base effect" หรือผลของฐานที่ปลอดภัย คือการที่มีคนที่น้องผูกพันอยู่ใกล้ ๆ ทำให้น้องกล้าทำสิ่งต่าง ๆ มากขึ้น และผลนี้เกิดกับคนที่น้องผูกพันเท่านั้น ไม่ใช่กับใครก็ได้

ต่อยอดมาเรื่องอึ: ถ้าการมีคนที่ไว้ใจอยู่ใกล้ ๆ ทำให้น้องกล้าและผ่อนคลายขึ้น ก็เป็นไปได้มากว่าน้องจะอึง่ายขึ้นเมื่อเดินกับคนนั้น ข้อนี้เป็นการอธิบายต่อยอดจากงานวิจัย ยังไม่มีใครทดลองเรื่องอึโดยตรง

ทำไมน้องเลือกคนนี้ ไม่ใช่อีกคน

ไม่ได้แปลว่าคนอื่นในบ้านไม่ดีหรือไม่รักน้อง สิ่งที่ทำให้น้องรู้สึกปลอดภัยกับใครสักคน มักมาจากเรื่องเล็ก ๆ เหล่านี้

1. จังหวะของคนที่จูง คนที่ยืนรอนิ่ง ๆ ปล่อยสายจูงหย่อน และให้น้องดมจนพอใจ น้องจะไม่รู้สึกถูกเร่ง ส่วนคนที่ดึงสาย เดินเร็ว หรือยืนเล่นมือถือแล้วกระตุกสายบ่อย ๆ น้องอาจกลั้นไว้ก่อน ข้อนี้มาจากประสบการณ์ของครูฝึกและคนเลี้ยงหมาเป็นหลัก

2. ความเคยชิน ใครพาเดินตอนเช้าเป็นประจำ ด้วยเส้นทางเดิม เวลาเดิม ร่างกายน้องก็จะผูกการขับถ่ายไว้กับกิจวัตรนั้นและคนนั้น

3. ประสบการณ์ที่ไม่ดี ข้อนี้สำคัญที่สุด คู่มือฝึกขับถ่ายของ Pasadena Humane ในสหรัฐฯ เตือนว่า ถ้าลงโทษหมาเรื่องขับถ่ายผิดที่ หมาจะสับสนและอาจกลัวการขับถ่ายต่อหน้าเราไปเลย จนแอบไปขับถ่ายในตู้หรือใต้เตียง หมาไม่ได้เรียนรู้ว่า "ห้ามอึตรงนี้" แต่เรียนรู้ว่า "อย่าอึให้คนนี้เห็น" ถ้าในบ้านมีใครเคยดุน้องเรื่องนี้ น้องอาจเลี่ยงอึต่อหน้าคนนั้น แม้จะออกไปเดินข้างนอกแล้วก็ตาม

ไม่ใช่เรื่องพ่อหรือแม่: บ้านเรามอมแมมกับหมีเลือกพ่อ บางบ้านน้องเลือกแม่ หรือเลือกพี่คนเล็ก สิ่งที่น่าจะสำคัญกว่าคือใครอยู่กับน้องในช่วงนั้นสม่ำเสมอที่สุด และใจเย็นที่สุด

ถ้าน้องไม่ยอมอึกับอีกคน ทำยังไงดี

เมื่อไรควรพาไปหาหมอ

ถ้าน้องเลือกอึกับบางคนแต่ยังอึปกติทุกวัน ไม่ต้องกังวล แต่ถ้าเจออาการเหล่านี้ ควรปรึกษาสัตวแพทย์

แถม: หมาชอบหันตัวแนวเหนือ–ใต้ตอนอึ

งานวิจัยปี 2013 ในวารสาร Frontiers in Zoology (Hart และคณะ) เก็บข้อมูลหมา 70 ตัว 37 สายพันธุ์ นาน 2 ปี รวมการอึเกือบ 1,900 ครั้ง พบว่าในวันที่สนามแม่เหล็กโลกนิ่ง หมามักหันตัวตามแนวเหนือ–ใต้ตอนขับถ่าย แต่ถ้าสนามแม่เหล็กแปรปรวน แนวโน้มนี้จะหายไป

งานนี้ได้รางวัล Ig Nobel ปี 2014 ซึ่งเป็นรางวัลสำหรับงานวิจัยที่ "ทำให้คนหัวเราะก่อน แล้วค่อยคิด" และมีนักวิชาการบางส่วนตั้งข้อสงสัยกับวิธีวิจัย จึงควรมองเป็นเกร็ดสนุก ๆ มากกว่าข้อสรุป ครั้งหน้าที่พาน้องไปเดิน ลองสังเกตดูก็ได้

สรุป

ยังไม่มีใครพิสูจน์ตรง ๆ ว่าหมาเลือกอึกับคนที่ไว้ใจที่สุด แต่งานวิจัยเรื่องความผูกพันชี้ว่า คนที่น้องผูกพันทำให้น้องกล้าและผ่อนคลายขึ้นจริง ถ้าน้องบ้านคุณยอมอึกับใครคนหนึ่งเป็นพิเศษ คนนั้นอาจเป็นคนที่น้องไว้ใจที่สุด

แล้วน้องบ้านคุณล่ะ ออกไปเดินกับใครแล้วอึบ่อยที่สุด?

แหล่งอ้างอิง

*บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยของสัตวแพทย์ ถ้ากังวลเรื่องการขับถ่ายของน้อง ควรปรึกษาสัตวแพทย์ · ตรวจข้อมูลล่าสุด ต.ค. 2569*